Eerst Lisa, 17, uit Abcoude. Nu Hajar, 29, na elf dagen gevonden in een koffer in de Amstel. Bij Lisa was de verdachte een asielzoeker uit een COA-opvang. Bij Hajar is het een 23-jarige man met de Somalische nationaliteit, statushouder zonder vaste woon- of verblijfplaats. Beide verdachten zijn nog niet veroordeeld.
Twee jonge vrouwen, één stad, dezelfde persconferentie
Twee zaken, twee verdachten en dezelfde burgemeester voor dezelfde camera’s. Dus de vraag: wanneer is dit geen incident meer?
Lees ook: AZC Amsterdam: Moord op Lisa en het falende beleid.
Eerst getuige, dan hamer, dan “geen conclusies”
Hajar fietst op 4 oktober met een onbekende man weg en komt nooit meer terug. Op 16 oktober ligt ze in een koffer in het water. Op maandag 19 oktober wordt de man op de beelden gehoord, als getuige. Volgens de politie was op de beelden geen dreigende situatie te zien. Een vrouw verdwijnt met een vreemde en duikt dood op, maar dreigend? Nee, hoor.
Dinsdagochtend zou hij volgens meerdere media zijn pleegvader met een hamer hebben aangevallen. De politie zegt dat hij die ochtend na aanvullend onderzoek als verdachte werd aangemerkt, vóór de aanhouding bij het geweldsincident. Tussen het getuigenverhoor en die verdenking zat één nacht. Welke informatie kwam er in die uren bij? Wel weten we al wat we vooral niet mogen denken.
Een man die door alle gaten viel
Hij woont sinds zijn zesde in Nederland, heeft een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en zat tot zijn zestiende in een pleeggezin. Daarna: geen adres. Volgens berichtgeving was hij al eerder bij de politie bekend, onder meer van winkeldiefstallen. Pleegzorg, nazorg, gemeente, politie: iedereen had een stukje van het plaatje en niemand het geheel. In Den Haag heet dat “ketenproblematiek”. Voor de rest van Nederland heet het dat de overheid mensen laat vallen tot het levens kost.
Lees ook: Schietpartij NDSM-kade: wie beschermt de samenleving?.
“Wij eisen de nacht op”: een half miljoen voor een slogan
Na Lisa kwam “Wij eisen de nacht op”. Fietsers, oranje gevels, het stadhuis, Amsterdam Centraal, en een inzamelingsactie die in minder dan een week bijna een half miljoen euro ophaalde, onder meer voor de slogan op digitale snelwegmasten en schermen. Vrouwenveiligheid verdient alle aandacht, daar is geen woord Frans bij.
Maar kijk wat de initiatiefneemster zelf zei. Ze zag dat mensen om haar heen vooral berichten kregen die minder over de veiligheid van vrouwen gingen en meer over de achtergrond van de dader, en daar wilde ze de aandacht van vrouwenveiligheid tegenover zetten. Dat is geen complot, dat is haar eigen uitleg. De actie moest dus het gesprek verleggen van wie naar dat. Mooi voor het gevoel, maar op het politiebureau levert het niets op.
En wat is er na Lisa concreet veranderd? Het enige wat ik in de berichtgeving terugvond, zijn camera’s en niet gedimde straatverlichting in Ouder-Amstel. Dat is een andere gemeente dan Amsterdam.
Lees ook: Angela de Jong: grote woorden, een beperkte blik.
Halsema: de burgemeester van het zinnetje
Halsema waarschuwde dat Hajars zaak geen aanleiding mag zijn voor snelle conclusies over de herkomst van daders. Daarna noemde ze geweld tegen vrouwen een diepgeworteld maatschappelijk en cultureel probleem dat in alle lagen van de samenleving voorkomt. Dat is een conclusie, en niet een kleintje. Alleen is het er één die ze zelf mag trekken.
Dezelfde Halsema vroeg bij Buitenhof of de overwegend autochtone Hollandse mannen op een anti-immigratiemars de mannen zijn die ons moeten beschermen. Een heel type man beoordeeld op een scanderende groep van één dag. Dat mag. Maar wie vraagt of een statushouder zonder adres en met politiecontacten iets zegt over het systeem, speculeert.
Lees ook: Verantwoording als rookgordijn: Halsema, Grapperhaus en de taal van bestuurlijke onschendbaarheid.
“Topprioriteit”: de burgemeester van de herhaling
Na de dood van Lisa wilde Halsema niet wachten tot er weer een dodelijk slachtoffer valt, zonder te zeggen welke maatregelen ze zou nemen. Het slachtoffer is er nu. De maatregelen nog niet. Dat is geen beleid, dat is een abonnement.
En herinner je 2019 nog: Amsterdam had een verbod op straatintimidatie, en Halsema vond dat een verbod op sissen en nafluiten slechts symptoombestrijding was. Educatie moest het oplossen. Educatie, ja. Alsof een man die iets wil, nog wordt gestopt door een brochure.
Integratie is meer dan een woning, een baan en de taal
Nederland heeft generaties lang vrijheden opgebouwd. Het recht van vrouwen om zich vrij, veilig en gelijkwaardig te bewegen hoort daarbij. Van iedereen die hier woont, ongeacht afkomst, mogen we verwachten dat dat wordt gerespecteerd. Respect voor vrouwen is geen sluitpost van integratie, het is de kern.
De ongemakkelijke vraag is hoe je daar grip op houdt als de migratie aanhoudt. Het WODC meldde dat ruim 11% van de COA-bewoners in 2024 betrokken was bij een agressie- of geweldsincident, en dat een grote meerderheid daar niet bij zat. Het probleem is dus niet “iedereen”, maar een kleine groep waar het systeem geen antwoord op heeft. Wie dat benoemt, is geen racist. Wie het niet benoemt, laat een kleine groep het imago van iedereen verpesten.
Lees ook: 114 politieregistraties: Nederland kent geen grenzen meer, alleen excuses.
De straf als sluitpost
Ook elders klinkt dezelfde melodie. De vraag hoe het strafrecht slachtoffers beschermt en wat er gebeurt wanneer daders en slachtoffers in dezelfde opvang verblijven, verdient onderzoek. Daarbij horen controleerbare uitspraken en vonnissen, niet onbevestigde voorbeelden.
De doodstraf: mag het gesprek gevoerd worden?
Op sociale media vragen mensen om de galg of de guillotine. Het debat mag gevoerd worden, maar artikel 114 van de Grondwet verbiedt de doodstraf, en het EVRM ook. Bij Hajar zou het sowieso niet kunnen, want straffen werken niet met terugwerkende kracht. Wie een straf wil die vroeg genoeg komt, moet het over opsporing en toezicht hebben, niet over een strop.
Wat moet er nu echt veranderen
- Een onafhankelijk onderzoek naar het getuigenverhoor van maandagavond, met namen en functies bij fouten.
- Toezicht, voorlopige hechtenis en verblijfsstatus onder de loep bij mensen met geweldsincidenten en zonder vaste woon- of verblijfplaats.
- Aangifte van bedreiging met beelden binnen 24 uur oppakken, niet na tien dagen.
- Echte straffen voor geweld. Een taakstraf voor een zware mishandeling is geen straf.
- Cijfers: hoeveel zaken van geweld tegen vrouwen zijn gepleegd door verdachten met een verblijfsstatus, en wat deed de overheid daarmee?
Lees ook: D66 wil jonge daders niet zwaarder straffen: staat Den Haag nog wel achter de slachtoffers?.
Zijn nationaliteit bewijst geen motief
Dat de verdachte Somalisch is, mag worden gezegd. Zijn nationaliteit bewijst geen motief en geen verband met migratiebeleid, en tienduizenden Somaliërs in Nederland hebben hier niets mee te maken. Juist daarom zijn feiten, onafhankelijk onderzoek en openheid nodig. De hardste kritiek op links is dat ze die openheid zelf verstikt door elke vraag naar achtergrond meteen als “speculatie” af te doen, terwijl ze zelf wel generaliseert zodra het haar uitkomt.
Wat Hajars familie verdient
Haar familie zei opgelucht te zijn dat er een verdachte is. Opluchting is geen antwoord. Antwoorden zijn:
- Wat wist de politie op maandagavond, en waarom was hij dinsdag nog vrij?
- Welke signalen waren er bij jeugdzorg, nazorg en gemeente?
- Wie draagt verantwoordelijkheid, met naam en toenaam?
Hoeveel incidenten zijn er nodig voordat verontwaardiging plaatsmaakt voor maatregelen? Wanneer is het geen incident meer? Wanneer iemand zijn baan verliest.
Wat vind jij?
De andere kant: de organisatoren van “Wij eisen de nacht op” en Halsema’s verdedigers wijzen erop dat de meeste vrouwenmoord door mannen wordt gepleegd die het slachtoffer kennen, ongeacht herkomst, en dat een campagne die alleen naar de verblijfsstatus van de dader kijkt dat grotere patroon mist. Ze zeggen ook dat de actie de vrouwen wilde steunen en niet bedoeld was als afleiding. Bij Hajar is bovendien nog niets bewezen: de verdachte is niet veroordeeld, de politie zegt dat ze elkaar vermoedelijk niet kenden, en achteraf wijs zijn over een getuigenverhoor is goedkoop. Dat zijn serieuze tegenwerpingen, geen reden om de vragen niet te stellen.
Bronnen: NOS, NOS: pleegvader, NOS: initiatiefneemster, NOS: oranje-actie, NOS: Lisa, RD, Headliner, NH Nieuws: Buitenhof, DutchNews 2019, WODC
