Een vrouw van 29 wordt vermoord. Haar lichaam wordt in een koffer in de Amstel gevonden. Een 23-jarige man met de Somalische nationaliteit wordt aangehouden. Burgemeester Femke Halsema vindt de persconferentie niet de plaats om een debat over de achtergrond van verdachten te voeren. Maar voor haar eigen maatschappelijke duiding is er kennelijk wel ruimte. Dat is een merkwaardige manier om terughoudendheid te prediken.
Hajar verdween op 4 oktober. Twaalf dagen later werd haar lichaam gevonden bij de Amsteldijk. Het Openbaar Ministerie verdenkt de aangehouden man van moord dan wel doodslag en van het wegmaken van haar lichaam. Hij wordt daarnaast verdacht van ernstige geweldsfeiten in Koggenland. Hij is niet veroordeeld. Dat is geen formaliteit voor de kleine lettertjes, maar de grens tussen een verdenking en een vaststaand feit.
De verdachte verblijft sinds 2009 in Nederland en heeft sinds 2014 een permanente verblijfsvergunning. Zijn Somalische nationaliteit is officieel door de politie bevestigd. Het gaat dus niet om een anoniem internetgerucht dat een burgemeester met één bezorgd gezicht kan wegwuiven.
Halsema en Hajar: welke maatschappelijke context mag op tafel?
Halsema vroeg tijdens de persconferentie het onderzoek af te wachten. Volgens haar waren de beschikbare feiten aanleiding voor een mogelijk maatschappelijk debat, maar was dit niet het juiste moment en de juiste plaats. Daar is iets voor te zeggen. Een persconferentie is geen rechtszaal en de burgemeester moet het onderzoek niet voor de voeten lopen.
Vervolgens sprak ze zelf over geweld tegen vrouwen als een diepgeworteld sociaal en cultureel probleem dat in alle delen van de samenleving voorkomt. Een algemene constatering die op zichzelf juist is. Alleen: waarom mag die brede maatschappelijke context onmiddellijk worden gegeven en moet een vraag naar de mogelijke betekenis van de achtergrond van deze verdachte wachten? De eigen duiding heet kennelijk verantwoordelijkheid. De vraag van een ander wordt al snel als ongelegen beschouwd.
Niemand heeft bewezen dat de nationaliteit van deze verdachte zijn eventuele motief verklaart. Maar niemand heeft evenmin vastgesteld dat zijn achtergrond onmogelijk relevant kan zijn. Wie onderzoek wil, moet bereid zijn de uitkomst nog niet te kennen. Dat zou in een stad vol persvoorlichters eigenlijk geen revolutionair standpunt hoeven zijn.
Een paspoort is geen antwoord op de vraag naar een voorgeschiedenis
Deze verdachte kwam als kind naar Nederland en groeide volgens berichtgeving in een pleeggezin op. Hij is dus niet pas vorige week uit een opvanglocatie gestapt. Dat feit maakt sommige politieke kreten onhoudbaar, maar het neemt de vragen over integratie en de begeleiding van kwetsbare jongeren niet weg.
Wat wisten politie, jeugdzorg of andere instanties eerder van deze man? Waren er signalen van geweld, en zo ja, wat gebeurde daarmee? Het OM verdenkt hem ook van een poging tot moord dan wel doodslag op een man en van bedreiging van een vrouw in Koggenland. Dat rechtvaardigt nauwkeurig onderzoek naar de tijdlijn, niet het alvast aanwijzen van instanties als medeschuldig.
De familie meldde Hajar op de avond van 4 oktober als vermist. Volgens het OM was zij toen al eerder die dag overleden. De politie heeft uitgelegd waarom de melding aanvankelijk niet als urgent werd beoordeeld. Dat betekent niet dat een eerdere opschaling haar leven had gered; de tijdlijn wijst juist anders uit. Het betekent wel dat de familie recht heeft op duidelijke antwoorden over de behandeling van de melding.
Wie verder wil lezen over die vragen kan terecht bij het eerdere Nieuwsfeiten-onderzoek naar Lisa en Hajar. De vraag is uiteindelijk niet wie de felste verontwaardiging produceert, maar wat er vóór en na de vermissing daadwerkelijk is gebeurd.
Yesim Candan en de beschuldiging die om bewijs vraagt
Ook opiniemaakster Yesim Candan mengde zich in de zaak. Zij stelde vragen bij de media-aandacht voor Hajar en suggereerde dat een slachtoffer met een typisch Nederlandse naam meer aandacht zou hebben gekregen. Dat is een forse beschuldiging. Wie redacties impliciet verwijt dat een Marokkaans-Nederlandse vrouw voor hen minder telt, mag met een vergelijking van berichtgeving komen. Welke media, welke periode en welke vergelijkbare zaken? Een vermoeden is nog geen onderzoek.
Candan wilde samen met een andere initiatiefneemster een wake organiseren. Die ging volgens de berichtgeving in overleg met de nabestaanden niet door, omdat de familie rust wilde. Daaruit volgt niet dat zij de dood van Hajar bewust voor eigen gewin gebruikte. Het laat wel zien hoe gemakkelijk publiek verdriet een eigen politieke dynamiek krijgt, terwijl de mensen die de vrouw kenden vooral met hun verlies moeten leven.
Nieuwsfeiten schreef eerder over de kritiek op Angela de Jong en het debat over seksueel geweld. Ook daar speelde de vraag of maatschappelijke verklaringen zorgvuldig worden onderzocht of vooral passen bij het verhaal dat de commentator al wilde vertellen.
Wat de cijfers wel zeggen en wat niet
De voorlopige resultaten van de Nederlandse Femicide Monitor verdienen een serieuze behandeling. Volgens de berichtgeving heeft ongeveer de helft van de onderzochte daders een migratieachtergrond. Zonder inzicht in de onderzoeksgroep, vergelijkbare bevolkingscijfers en andere kenmerken kun je daar niet uit concluderen dat migratie de oorzaak van vrouwenmoord is. Onderzoeker Marieke Liem wees bovendien op andere belangrijke risicofactoren, waaronder psychische problematiek en eerdere politiecontacten.
Maar het zou even merkwaardig zijn om die achtergrond daarom buiten het onderzoek te houden. Een open debat is niet hetzelfde als een debat waarin één factor verplicht de hoofdrol speelt. Het is een debat waarin ook onwelgevallige gegevens kunnen worden besproken zonder dat één verdachte meteen verantwoordelijk wordt gemaakt voor een hele bevolkingsgroep.
Het doet denken aan een eerdere analyse van Halsema en bestuurlijke verantwoordelijkheid: bestuurlijke taal kan soms zoveel aandacht vragen dat de concrete verantwoordelijkheid erachter bijna uit beeld verdwijnt. Bij de dood van Hajar moet juist het omgekeerde gebeuren.
De burgemeester heeft een microfoon, geen alleenrecht op de vragen
Halsema mag om terughoudendheid vragen. Zij heeft niet verboden over afkomst te spreken en het zou onjuist zijn haar die woorden in de mond te leggen. Maar als zij zelf onmiddellijk een maatschappelijke verklaring aanreikt, moet ze verdragen dat anderen eveneens naar de bredere context vragen. Ook wanneer het onderwerp migratie of integratie is.
Dat vraagt geen vrijbrief voor wilde beschuldigingen. De verdachte blijft een verdachte. De familie van Hajar verdient geen circus waarin haar verlies dienstdoet als decor voor andermans gelijk. En het strafrechtelijk onderzoek mag niet worden vervangen door een debatwedstrijd.
Wat de familie wél mag verwachten, is duidelijkheid over de feiten en een zorgvuldig onderzoek naar de voorgeschiedenis van de verdachte. Als daaruit blijkt dat instanties signalen hebben gemist, moet dat op tafel. Als er geen aanwijzingen voor zulke fouten zijn, hoort dat even eerlijk te worden gemeld.
Halsema’s oproep tot zorgvuldigheid zou overtuigender zijn geweest wanneer ze haar eigen maatschappelijke duiding net zo nadrukkelijk had uitgesteld. De burgemeester hoeft het debat niet te regisseren om de stad te besturen.
Vandaag gewonde bij steekpartij in asielzoekerscentrum Den Haag. Heeft u nog een slaapkamer vrij?
Bronnen
- Politie: aanhouding in onderzoek naar de dood van Hajar
- Politie: aanvullende informatie over de vermissing
- OM: verdachte blijft langer vastzitten
- AT5: uitspraken Halsema
- Nieuwsuur: voorlopige resultaten Femicide Monitor
Door Martijn van der Zwaan | Volg Nieuwsfeiten op X en Bluesky.
