Grip op migratie. Dat klonk ook tijdens de verkiezingen. Rob Jetten had eindelijk begrepen waar veel Nederlanders zich zorgen over maken. D66 zou alles in het werk stellen om de asielinstroom te beperken. De kiezer mocht erop vertrouwen dat het deze keer serieus was.
Er ligt nu een Kamerbrief van CDA-minister Bart van den Brink. Daarin staat dat Nederland op 1 januari 2028 ongeveer 96.000 opvangplekken nodig heeft.
Ik vraag me wel eens af bij Rob Jetten: stel nu dat je hoofd personeelszaken bent bij een bedrijf, voor welke functie zou je zo’n man als Jetten in dienst nemen?
Zesennegentigduizend.
Misschien moet iemand bij D66 nog eens uitleggen wat het woord beperken betekent. Want op het moment lijkt het erop dat het vooral betrekking heeft op de hoeveelheid kritiek die men bereid is te verdragen.
Grip op migratie: de belofte van Jetten en de cijfers van zijn minister
Minder instroom beloofd, meer opvangcapaciteit nodig
De cijfers komen niet van een vijandige partij of een ontevreden buurtbewoner. Ze staan in de officiële Kamerstukken over de migratieketen, afkomstig van het ministerie zelf.
Eerder werd rekening gehouden met 88.000 opvangplekken. Daarna werden het er 90.000. Nu staat de teller op 96.000.
Dat zijn geen 96.000 nieuwe bedden, maar de totale geraamde opvangbehoefte. Het onderscheid is belangrijk. De uitkomst blijft ongemakkelijk voor een kabinet dat de instroom wil beperken.
Volgens het ministerie komt dat omdat asielzoekers langer in de opvang blijven en statushouders niet gemakkelijk kunnen doorstromen naar woningen.
Dat is een verklaring, geen oplossing. De druk op woningen is ook een onderdeel van het debat over eigendomsrecht en woningbeleid.
Voor gemeenten maakt het niet uit waarom de opvang volloopt. Zij moeten locaties zoeken, bewonersbijeenkomsten organiseren en uitleg geven waarom er opnieuw opvangcapaciteit nodig is.
Jetten mag blijven zeggen dat zijn kabinet de instroom wil beperken. Een politieke ambitie is kennelijk al heel wat waard, zolang niemand vraagt wanneer die werkelijkheid wordt.
De prognose heeft het verkiezingsprogramma niet gelezen
Voor 2027 verwacht het ministerie ongeveer 51.000 asielaanvragen. De prognose voor 2026 ligt rond 50.400.
Het gaat om verwachtingen, niet om vastgestelde aantallen. Bovendien kunnen maatregelen die nog niet zijn doorgerekend de uiteindelijke instroom beïnvloeden.
Maar op het moment laten de jaarprognoses geen daling zien. Jetten wees op 30 oktober op een daling in het meest recente kwartaal. Dat is iets anders dan de jaartotalen.
En daar begint het probleem voor Jetten. Tijdens verkiezingen kun je eindeloos praten over de richting waarin Nederland moet bewegen. Eenmaal in het Torentje krijg je te maken met cijfers die zich weinig aantrekken van campagnebeloften.
Het kabinet vraagt tijd. Nieuwe maatregelen moeten nog effect krijgen. Procedures kosten nu eenmaal jaren en Europese afspraken laten zich niet met één persconferentie veranderen.
Allemaal waar. Alleen wist D66 dat tijdens de verkiezingen ook al. Het is niet alsof de Europese asielregels pas na het tellen van de stemmen werden ontdekt.
Zelfs 100 procent blijkt niet vol genoeg
Op 1 oktober 2026 bedroeg de bezetting van de COA-opvang 102,1 procent. Bij de planning wordt normaal gesproken uitgegaan van 91 procent. Die ruimte is nodig om onverwachte ontwikkelingen op te vangen.
Nederland zit daar dus ruim boven. Dat maakt de belofte van grip op migratie nogal abstract. In de praktijk probeert het COA voldoende plaatsen te vinden voor mensen die er al zijn, terwijl de volgende aanvragen binnenkomen. Ook het recente verhaal over migranten voor de Zeeuwse kust laat zien hoe fel het debat over migratie wordt gevoerd.
Ondertussen mogen gemeenten onder de Spreidingswet hun bijdrage leveren. Het Rijk wil de wet daadwerkelijk handhaven.
De landelijke politiek belooft minder instroom. De lokale politiek mag uitleggen waarom er toch een opvanglocatie bij moet.
Je zou bijna denken dat het probleem zich laat oplossen door de verantwoordelijkheid steeds een bestuurslaag lager neer te leggen.
Of was dit ook een metafoor, meneer Jetten?
Er was nog zo’n opvallende verkiezingsbelofte van D66: tien nieuwe steden. Het klonk indrukwekkend. Nederland zou eindelijk groot durven denken over woningbouw. Tot oud-D66-politicus Rogier van Boxtel de ambitie na de verkiezingen als een metafoor omschreef.
Jetten sprak later over dertig grootschalige woningbouwlocaties. Dat is een ander verhaal dan tien nieuwe steden, zoals blijkt uit het debat in de Eerste Kamer.
Misschien moeten we daarom zijn migratiebelofte ook wat minder letterlijk nemen.
Wanneer Jetten zegt dat D66 alles zal doen om de instroom te beperken, bedoelt hij dan daadwerkelijk minder asielzoekers? Of moeten we vooral de ambitie bewonderen?
Het zou handig zijn als politici vóór de verkiezingen aangeven welke beloften letterlijk bedoeld zijn. Dan hoeft de kiezer achteraf niet te raden of hij op een beleidsprogramma of een verzameling beeldspraken heeft gestemd.
Voorlopig heeft niemand een woning gekregen in een metafoor. En het COA kan er evenmin een asielzoeker in onderbrengen.
De Spreidingswet kan geen asielaanvraag tegenhouden
Minister Van den Brink wil dat gemeenten voldoende opvangplekken beschikbaar stellen. Daarvoor heeft hij de Spreidingswet.
Die wet kan de opvang eerlijker over gemeenten verdelen. Wat zij niet doet, is de asielinstroom verminderen.
Dat onderscheid verdwijnt nogal gemakkelijk wanneer bestuurders vertellen hoe voortvarend ze bezig zijn. De tegenstelling tussen Haagse woorden en de kiezer kwam eerder terug in Jettens uitspraken over PVV-kiezers.
Meer opvang regelen is namelijk iets anders dan minder opvang nodig hebben.
Het eerste kun je afdwingen bij gemeenten. Voor het tweede moet het kabinet resultaten leveren op het terrein waarop Jetten zijn belofte heeft gedaan.
En zolang de resultaten uitblijven, mogen Nederlanders zich afvragen hoeveel waarde ze moeten hechten aan de volgende aankondiging dat er nu echt grip op migratie komt.
Het geduld van de kiezer is geen onbeperkte opvangvoorziening
Het ministerie heeft gelijk wanneer het waarschuwt dat prognoses geen exacte voorspellingen zijn. De instroom kan lager uitvallen. Nieuwe maatregelen kunnen alsnog effect krijgen.
Maar dat geeft het kabinet geen vrijstelling van politieke verantwoording.
Jetten heeft niet beloofd dat hij zijn uiterste best zou doen om indrukwekkende Kamerbrieven te produceren. Hij heeft de kiezer een beperking van de instroom voorgehouden. Zijn politieke beloftes roepen ook andere vragen op, zoals bij de D66-belofte over studierente.
Nu rekent zijn minister op 96.000 opvangplekken.
Ik ben benieuwd wanneer D66 het verschil tussen die twee werkelijk gaat uitleggen.
Mocht ook deze verkiezingsbelofte uiteindelijk een metafoor blijken, dan wordt het tijd dat iemand in Den Haag een woordenboek aanschaft.
Volg ons op Twitter: Nieuwsfeiten
Bluesky: Nieuwsfeiten
Luister naar opiniestukken via Florida Radio Rotterdam.
