Ter Apel is geen incident meer, maar een bestuurlijk probleem
De beelden uit Ter Apel roepen opnieuw dezelfde vraag op die inwoners, ondernemers en veel burgers al jaren stellen: waar is het gezag van de overheid gebleven?
Asielzoeker loopt na arrestatie gewoon weg:-
Op sociale media circuleren beelden waarop een persoon die volgens de beelden is aangehouden na een verdenking van diefstal, zich van agenten lijkt te verwijderen en vervolgens betrokken raakt bij een confrontatie met iemand die filmt. Los van de volledige context achter de beelden, is de maatschappelijke reactie duidelijk: veel mensen hebben het gevoel dat handhaving onvoldoende zichtbaar en daadkrachtig optreedt.
En precies daar zit het probleem.
Een rechtsstaat draait niet alleen om regels. Een rechtsstaat draait om het vertrouwen dat die regels daadwerkelijk worden gehandhaafd.
Winkeliers betalen de prijs van jarenlang falend beleid
Voor ondernemers in Ter Apel is overlast geen theoretische discussie uit een politieke talkshow. Het gaat om personeel dat zich onveilig voelt. Het gaat om klanten die geconfronteerd worden met incidenten. Het gaat om ondernemers die extra maatregelen moeten nemen om hun winkel draaiende te houden.
Al in 2021 trokken winkeliers aan de bel vanwege overlast en winkeldiefstallen en werd extra beveiliging ingezet rond winkels in Ter Apel.
Dat zegt veel. Wanneer een ondernemer beveiligers moet inhuren omdat het vertrouwen in normale handhaving afneemt, is er iets fundamenteels mis.
Een supermarkt is geen politiebureau. Een kassamedewerker is geen handhaver. Een winkelier hoort geen veiligheidsplan te schrijven omdat de overheid jarenlang worstelt met een probleem dat iedereen ziet.
Niet iedereen, maar een kleine groep veroorzaakt grote schade
Een eerlijk debat begint met feiten. Niet iedere asielzoeker veroorzaakt problemen. De meeste mensen in opvanglocaties veroorzaken geen overlast.
Maar dat betekent niet dat problemen met een specifieke groep genegeerd mogen worden. De overheid erkent zelf dat een deel van de asielzoekers betrokken is bij overlast en strafbare feiten, waaronder winkeldiefstal, geweld, bedreiging en vernieling.
Juist die groep beschadigt het draagvlak voor opvang. Niet alleen bij inwoners van Ter Apel, maar in heel Nederland.
Wie regels overtreedt, moet merken dat een samenleving grenzen heeft.
Het probleem is niet de agent op straat, maar een systeem zonder geloofwaardigheid
Asielzoeker loopt na arrestatie gewoon weg:- Veel kritiek richt zich op individuele agenten. Toch ligt het grotere probleem hoger.
Politieagenten werken binnen wetten, procedures en opdrachten. Maar burgers beoordelen de overheid niet op interne processen. Zij beoordelen haar op wat zij op straat zien.
Wanneer iemand die wordt verdacht van strafbare feiten opnieuw ruimte lijkt te krijgen om een conflict te veroorzaken, ontstaat het beeld dat overtreders meer vrijheid hebben dan slachtoffers.
Dat beeld is funest.
Gezag verdwijnt niet in één grote klap. Het verdwijnt langzaam. Door honderden kleine momenten waarop burgers denken: gebeurt er nu echt iets?
Ter Apel laat zien dat grenzen stellen noodzakelijk is
De overheid heeft de afgelopen jaren meerdere maatregelen aangekondigd om overlastgevende asielzoekers harder aan te pakken. Zo zijn er strengere regimes en beperkingen aangekondigd voor mensen die structureel overlast veroorzaken.
Maar beleid op papier is niet genoeg.
Mensen willen resultaten zien.
Een ondernemer wil veilig zijn winkel openen. Een inwoner wil zonder angst over straat. Een medewerker van een opvanglocatie wil veilig zijn werk kunnen doen.
De Inspectie Justitie en Veiligheid waarschuwde eerder dat de veiligheidssituatie rond Ter Apel kwetsbaar bleef en dat problemen rond capaciteit en doorstroom de situatie onder druk zetten.
Geen eigenrichting, maar een overheid die eindelijk optreedt
Asielzoeker loopt na arrestatie gewoon weg:- De oplossing ligt niet bij burgers die zelf voor rechter of handhaver gaan spelen. Dat is juist het tegenovergestelde van een sterke rechtsstaat.
De oplossing is simpel, maar politiek lastig: duidelijke regels, snelle gevolgen bij criminaliteit en bescherming van mensen die zich wel aan de wet houden.
Een overheid die voortdurend uitlegt waarom iets niet kan, verliest uiteindelijk het vertrouwen van de mensen die iedere dag gewoon hun verantwoordelijkheid nemen.
Ter Apel is daarom meer dan een plaatsnaam. Het is een waarschuwing.
Een samenleving kan veel hebben. Maar wanneer burgers het gevoel krijgen dat regels niet meer worden gehandhaafd, verdwijnt het belangrijkste fundament onder een vrije samenleving: vertrouwen.
En vertrouwen komt te voet.
Maar het vertrekt met een snelheid waar zelfs de beste beleidsnota niet achteraan kan rennen.
Veel burgers hebben het gevoel dat er politiek te weinig verandert. Vooral partijen die jarenlang invloed hebben gehad op het migratie- en veiligheidsbeleid krijgen daarom steeds vaker kritiek. Voor tegenstanders van het gevoerde beleid staat D66 symbool voor een koers waarin volgens hen te weinig aandacht is geweest voor grenzen, handhaving en de gevolgen voor lokale gemeenschappen.
De vraag is niet alleen welke partij verantwoordelijk is, maar vooral welke keuzes er worden gemaakt. Zolang politieke bestuurders problemen blijven behandelen als incidenten in plaats van als structurele vraagstukken, blijft de frustratie groeien.
Volgens critici dreigt de situatie daardoor verder te verslechteren. Niet omdat één partij alles bepaalt, maar omdat beleid uiteindelijk het resultaat is van politieke keuzes over meerdere kabinetten heen.
Bronnen: Rijksoverheid: aanpak overlastgevende asielzoekers, NOS: extra beveiliging tegen overlast in winkels Ter Apel, Inspectie Justitie en Veiligheid: veiligheidssituatie Ter Apel.