Van samenwerking tussen landen naar een machtig Europees bestuur
De EU:- Het is langzaam gegaan. Zo langzaam dat veel burgers pas achteraf zijn gaan nadenken over de vraag: wanneer veranderde Europa eigenlijk van karakter?
Ooit begon Europese samenwerking met een eenvoudig idee. Na twee wereldoorlogen moesten Europese landen hun belangrijkste grondstoffen gezamenlijk beheren om nieuwe conflicten te voorkomen. De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal werd opgericht om kolen en staal, de strategische grondstoffen van die tijd, gezamenlijk te organiseren.
Het was geen plan voor een superstaat. Het was een praktisch samenwerkingsverband.
Daarna veranderde het project stap voor stap. De Europese Economische Gemeenschap moest handel makkelijker maken. Grenzen voor goederen verdwenen. Bedrijven kregen meer mogelijkheden. De invoering van de euro moest economische samenwerking versterken.
Maar ergens onderweg veranderde de richting.
De Europese Unie werd niet alleen een handelsblok, maar een bestuurslaag met steeds meer invloed op nationale wetgeving. Van energie en klimaat tot landbouw, migratie en financiële regels.
Voorstanders noemen dat noodzakelijk in een wereld waarin landen afhankelijk van elkaar zijn. Tegenstanders wijzen op een groeiende afstand tussen de burger en de besluitvorming.
En precies daar zit het probleem.
Democratie op papier, afstand in de praktijk
De EU:- Formeel is de Europese Unie democratisch ingericht. Burgers kiezen rechtstreeks het Europees Parlement. Nationale regeringen nemen deel aan de Europese besluitvorming.
Toch ervaren veel mensen dat belangrijke beslissingen steeds verder van hun directe invloed worden genomen.
Een Nederlandse kiezer kan een nationale regering wegstemmen, maar veel Europese regels blijven daarna gewoon bestaan omdat ze onderdeel zijn van gezamenlijk Europees beleid.
Dat gevoel van machteloosheid voedt het wantrouwen. Niet omdat burgers tegen samenwerking zouden zijn, maar omdat zij zich afvragen waar de grens ligt.
Hoeveel macht moet worden overgedragen voordat samenwerking verandert in afhankelijkheid?
De Europese energiebelofte en de gasrealiteit
Juist op energiegebied is de geschiedenis opvallend.
De Europese samenwerking begon mede vanuit het veiligstellen van grondstoffen. Energiezekerheid was letterlijk een van de fundamenten van het Europese project.
Toch kampt Europa vandaag met grote energieproblemen. Prijzen stegen sterk na de energiecrisis en veel landen werden afhankelijker van buitenlandse leveranciers.
Nederland vormt daarin een bijzonder voorbeeld.
Ons land beschikte jarenlang over een van de grootste aardgasvelden ter wereld. Het Groningenveld leverde decennialang enorme inkomsten op voor de Nederlandse staat.
Door aardbevingen en schade aan woningen werd de productie afgebouwd. Dat besluit had een begrijpelijke veiligheidsreden. Tegelijk ontstond een politieke discussie over de vraag of Nederland daarmee voldoende rekening heeft gehouden met toekomstige energiezekerheid.
Een land dat ooit energie leverde aan Europa, moest later zelf steeds meer energie importeren.
Dat roept ongemakkelijke vragen op.
Klimaatdoelen versus betaalbare energie
De EU:- Europa kiest steeds nadrukkelijker voor klimaatbeleid. De Europese Commissie klimaatbeleid presenteert de Europese Green Deal als een noodzakelijke route naar klimaatneutraliteit.
Maar beleid heeft altijd gevolgen.
De discussie gaat niet alleen over klimaatdoelen, maar ook over betaalbaarheid, industrie en energiezekerheid. Een samenleving kan grote veranderingen accepteren wanneer burgers vertrouwen hebben in de aanpak.
Dat vertrouwen ontstaat niet door alleen te zeggen dat de toekomst groen wordt.
Het ontstaat wanneer mensen geloven dat hun inkomen, hun woning en hun energievoorziening niet worden vergeten.
Europa moet opnieuw uitleggen waarom het bestaat
De EU:- De grootste uitdaging voor Europa is misschien niet economisch, maar politiek.
Een project dat ooit begon met een duidelijke reden moet regelmatig opnieuw uitleggen waarom het bestaat.
Samenwerking tussen Europese landen kan voordelen hebben. Handel, veiligheid en gezamenlijke afspraken zijn belangrijke zaken.
Maar macht zonder voldoende draagvlak leidt uiteindelijk tot weerstand.
De vraag bij verkiezingen is daarom niet alleen welke partij wint. De grotere vraag is hoeveel invloed burgers nog ervaren op de richting waarin Europa zich beweegt.
Want een democratie leeft niet alleen van verkiezingen.
Een democratie leeft van het vertrouwen dat stemmen werkelijk verschil maakt.
Bronnen
De geschiedenis van de Europese samenwerking en de ontwikkeling van de EU:
Europese Unie geschiedenis
Informatie over de Europese energievoorziening:
Europese Commissie Energie
Informatie over het Nederlandse Groningenveld:
Rijksoverheid Groningen gasveld
Door Vera.