Het kabinet-Jetten heeft een prachtige oplossing voor een overbelast elektriciteitsnet: verplicht de burger om nog een elektrisch apparaat aan te schaffen. Vanaf 2029 moet bij vervanging van de cv-ketel in veel woningen een slimme hybride warmtepomp of een vergelijkbaar duurzaam alternatief de nieuwe standaard worden. Het apparaat moet bovendien rekening kunnen houden met de drukte op het stroomnet. Een elektriciteitsnet uitbreiden is lastig. Een verplichting voor de huiseigenaar bedenken past gelukkig nog gewoon op één A4’tje.
Dat is geen verzinsel: de Kamerbrief van 7 oktober beschrijft de normering, terwijl de Rijksoverheid bevestigt dat nieuw geïnstalleerde hybride warmtepompen vanaf 2029 slim moeten zijn. De precieze reikwijdte moet nog worden uitgewerkt. Appartementen, monumenten en woningen met een warmtenet kunnen anders worden behandeld. Het gaat dus om een voorgenomen norm, niet om een al aangenomen wet.
Een stroomnet dat de ambities niet kan bijhouden
Jarenlang is elektrificatie verkocht als de vanzelfsprekende weg vooruit. De auto elektrisch, de verwarming elektrisch en het liefst de rest ook. Alleen bleek er een klein praktisch bezwaar: al die apparaten willen stroom. Op Nieuwsfeiten schreven we eerder over het stroomtekort in Nederland en over de politieke ambities rond elektrisch rijden. De techniek kan heel wat, maar een transformator wordt niet groter van een enthousiaste ministeriële toelichting.
Het kabinet presenteert slimme aansturing als een manier om piekbelasting te beperken. Dat kan technisch verstandig zijn. Maar het blijft bijzonder dat de overheid eerst extra elektriciteitsvraag stimuleert en vervolgens de burger opdraagt apparaten te kopen die vooral niet tegelijk elektriciteit mogen vragen. Dat heet tegenwoordig systeemdenken. Vroeger noemden we het een planningprobleem.
Het aardgas krijgt onverwacht eerherstel
Een hybride warmtepomp kan op koude dagen terugvallen op aardgas. Dat is een nuttige eigenschap, juist wanneer het elektriciteitsnet zwaar wordt belast. Dezelfde fossiele brandstof waarvan Nederland afscheid moet nemen, mag dus tijdelijk de reddingsboei zijn van de elektrische toekomst. Wie nog twijfelde aan de praktische waarde van aardgas kan ons eerdere artikel over gaszekerheid en de Nederlandse verwarming lezen. Het kabinet heeft voor deze vondst vermoedelijk geen nieuwe natuurwet hoeven ontdekken.
De rekening komt wel op het juiste adres
Minister Boekholt-O’Sullivan erkende in haar antwoorden van 13 oktober dat een hybride warmtepomp duurder is in aanschaf dan een cv-ketel. Hoe de norm betaalbaar en uitvoerbaar wordt, vergt nog onderzoek. Een bewonderenswaardige volgorde: eerst vaststellen welke richting de burger op moet en vervolgens onderzoeken of hij de reis kan betalen.
Een warmtepomp kan gas besparen en voor veel woningen een verstandige investering zijn. Maar dat is geen argument om te doen alsof iedere huiseigenaar dezelfde woning, hetzelfde inkomen en dezelfde financiële speelruimte heeft. Een kapotte cv-ketel midden in de winter is voor de meeste mensen geen feestelijk moment om de Haagse energietransitie te omarmen.
Wie bedient straks de verwarming?
Het woord ‘slim’ klinkt vriendelijk. Toch verdient de verplichte aanstuurbaarheid serieuze vragen. Wie bepaalt welke externe signalen de installatie verwerkt? Kan een bewoner dat weigeren? Welke gegevens worden uitgewisseld? En wat gebeurt er als toekomstige tarieven mensen financieel dwingen hun verwarming aan piekuren aan te passen?
Voor alle duidelijkheid: de Kamerbrief geeft een minister niet de bevoegdheid om vanuit Den Haag willekeurig de thermostaat van een woning uit te zetten. Dat verhaal is niet aangetoond. Maar juist daarom moet het kabinet de zeggenschap van de bewoner ondubbelzinnig vastleggen. Een technisch mogelijke ingreep en een juridisch toegestane ingreep zijn twee verschillende zaken. Dat onderscheid mag ook in een Haagse vergaderzaal bekend worden verondersteld.
De bredere energiekeuzes roepen al langer vragen op. Ook de discussie over kernenergie en Europese klimaatambities laat zien dat politieke doelstellingen niet vanzelf de benodigde infrastructuur opleveren.
Een slimme warmtepomp is nog geen slim beleid
De minister belooft een betaalbare en uitvoerbare overstap. Prima. Leg dan vóór de invoering vast welke huishoudens worden uitgezonderd, hoe de kosten worden gedragen en wie de uiteindelijke zeggenschap over de verwarming houdt. Niet achteraf, wanneer de installateur al in de meterkast staat en de rekening op de deurmat ligt.
De warmtepomp moet vanaf 2029 slimmer worden. Misschien kan het kabinet zichzelf voor die tijd dezelfde norm opleggen. Het zou de eerste keer zijn dat een technische verplichting in Den Haag begint bij de mensen die haar bedenken.
Geschreven door Marlies Koster | Nieuwsfeiten.com
Volg Nieuwsfeiten op X en Bluesky.
