Politieke hypocrisie heeft in Nederland een eigen eregalerij gekregen. Een veroordeeld voormalig lid van de terroristische Hofstadgroep mocht bij de VVD adviseren over radicalisering. Een GroenLinks-politicus met een verleden van politieke inbraken schopte het tot de Tweede Kamer. En Zembla presenteert een deskundige wiens naam opduikt in berichtgeving over een gewelddadige politieke actie in Kedichem. Maar zodra Forum voor Democratie in beeld komt, trekt het Nederlandse fatsoensestablishment collectief zijn zondagse gezicht. Dan worden oude contacten plotseling levensgevaarlijk en verandert een dubieuze politieke kennismaking in een nationale noodsituatie.
Politieke hypocrisie bij VVD, GroenLinks en Zembla: het smerige spel van selectieve verontwaardiging
Het is fascinerend hoe snel de behoefte aan nuance verdwijnt wanneer de verkeerde partijnaam boven een dossier staat. Dezelfde mensen die bij een geestverwant graag spreken over persoonlijke ontwikkeling, blijken bij hun tegenstanders over een geheugen te beschikken dat zelfs het Nationaal Archief jaloers zou maken. Dat patroon is niet nieuw. Nieuwsfeiten beschreef eerder hoe Extinction Rebellion als activist wordt aangeduid, terwijl rechtse demonstranten veel sneller het etiket extreemrechts krijgen.
Politieke hypocrisie:- De VVD levert met Soumaya Sahla misschien wel het meest onthullende voorbeeld van deze merkwaardige politieke moraal. Sahla werd veroordeeld wegens lidmaatschap van de terroristische Hofstadgroep en verboden vuurwapenbezit. Ze bracht bijna drie jaar in de gevangenis door. Later mocht ze binnen de VVD meedenken over terrorisme en radicalisering. De partij die bij iedere verkiezing met ernstige gezichten uitlegt hoe hard zij terrorisme wil bestrijden, had kennelijk geen onoverkomelijke bezwaren tegen deze personele keuze.
Natuurlijk verklaarde Sahla afstand te hebben genomen van haar verleden. Mensen kunnen veranderen. Alleen wordt die mogelijkheid binnen de Nederlandse politiek opvallend selectief toegepast. Geert Wilders moest in 2022 zelf aandacht vragen voor haar rol voordat de politieke ongemakkelijkheid werkelijk zichtbaar werd. Sahla legde haar werkzaamheden neer, maar bleef aanvankelijk lid van de VVD.
Politieke hypocrisie:-
Het werkelijk potsierlijke gedeelte volgde in oktober 2023. Sahla werd alsnog geroyeerd, niet vanwege haar terrorismeveroordeling, maar na beschuldigingen over geld van voormalig VVD-leider Frits Bolkestein. Zijn familie stelde dat zij misbruik had gemaakt van zijn kwetsbare positie. Sahla ontkende dat. Volgens de berichtgeving over het VVD-royement had de partij haar eerder bewust een tweede kans gegeven.
Daarmee kreeg Nederland een bijzonder leerzaam inkijkje in de liberale prioriteiten. Een veroordeling wegens betrokkenheid bij een terroristische organisatie stond een adviserende rol kennelijk niet definitief in de weg. Beschuldigingen over de omgang met het geld van een VVD-prominent vormden uiteindelijk aanleiding om haar uit de partij te zetten. Wie dacht dat de strijd tegen terrorisme bovenaan de interne morele ranglijst stond, heeft de VVD duidelijk overschat.
GroenLinks: politieke inbraken als opstap naar parlementaire respectabiliteit
Politieke hypocrisie:- Bij GroenLinks was Wijnand Duyvendak jarenlang een keurige volksvertegenwoordiger. Wat minder nadrukkelijk op zijn politieke visitekaartje stond, was zijn activistische verleden. Duyvendak erkende in 2008 betrokken te zijn geweest bij een inbraak in het ministerie van Economische Zaken in 1985. Daarbij werden vertrouwelijke documenten buitgemaakt. Persoonsgegevens van ambtenaren verschenen vervolgens in het activistenblad Bluf!, waarna betrokkenen met bedreigingen te maken kregen.
Dat was geen baldadige actie van een stel studenten die na drie glazen bier besloten een spandoek verkeerd op te hangen. Hier werden overheidsmedewerkers persoonlijk geraakt door politieke intimidatie. Duyvendak had bovendien een eerdere veroordeling wegens betrokkenheid bij een inbraak in een militair complex. De reconstructie van Argos laat zien hoe zijn verleden uiteindelijk in 2008 opnieuw boven water kwam.
Ondertussen had GroenLinks hem al in 2002 naar de Tweede Kamer gestuurd. Daar kon hij jarenlang deelnemen aan debatten over de Nederlandse samenleving, terwijl zijn eigen activistische geschiedenis kennelijk geen onoverkomelijke hindernis vormde. Pas toen de affaire opnieuw publiciteit kreeg, werd zijn positie onhoudbaar.
Het blijft een opmerkelijke prestatie van een politieke stroming die zo graag anderen op hun democratische betrouwbaarheid beoordeelt. Bij GroenLinks kon een verleden van illegale politieke acties blijkbaar worden ingepast in een respectabele carrière. Bij rechtse tegenstanders wordt een oude politieke misstap geregeld behandeld alsof de betrokken persoon persoonlijk de democratie heeft uitgevonden om haar vervolgens te kunnen vernietigen.
Diezelfde selectiviteit komt terug in de manier waarop politieke partijen omgaan met omstreden uitspraken. Toen Rob Jetten zijn tegenstanders tijdens een D66-congres ‘vol op hun bek’ wilde slaan, volgde een uitleg over emotie en beeldspraak. De premier had zich ongelukkig uitgedrukt. Dat kon gebeuren. Bij een rechtse politicus zou vermoedelijk onmiddellijk een compleet televisiepanel worden opgetrommeld om de naderende ondergang van onze democratische beschaving te bespreken.
Willem Wagenaar: Zembla’s deskundige en het verleden dat minder aandacht krijgt
Politieke hypocrisie:- Het wordt nog interessanter wanneer Zembla zich met Forum voor Democratie gaat bemoeien. Het onderzoeksprogramma maakte samen met het Vlaamse Pano de documentaire De neonazi-files, waarin contacten tussen neonazistische netwerken en FVD-leden werden onderzocht. De getoonde Hitlergroeten en extremistische bijeenkomsten waren ernstig. Dat valt niet weg te poetsen en hoeft ook niet. Wie zich met dergelijke kringen inlaat, moet niet verbaasd zijn wanneer journalisten vragen stellen.
Zembla schakelde voor de duiding Willem Wagenaar van de Anne Frank Stichting in. Een deskundige op het gebied van extreemrechts, die al jarenlang onderzoek naar radicale netwerken verricht. Alleen heeft ook Wagenaar een geschiedenis die enige journalistieke belangstelling verdient.
Volgens berichtgeving over zijn verleden werd Wagenaar in 1987 veroordeeld wegens betrokkenheid bij de gewelddadige actie in Kedichem. De oorspronkelijke rechterlijke uitspraak waarin zijn persoonlijke veroordeling wordt bevestigd, is voor dit artikel niet ingezien. De historische gebeurtenissen zelf zijn wel gedocumenteerd.
Politieke hypocrisie:-
Op 29 maart 1986 werd een bijeenkomst van de Centrumpartij en Centrumdemocraten in hotel Cosmopolite gewelddadig verstoord. Tijdens de actie ontstond brand en het hotel brandde vrijwel volledig af. Wil Schuurman raakte bij haar vlucht ernstig gewond en verloor een been. Het Nationaal Archief beschrijft de gebeurtenissen. Ook het Reformatorisch Dagblad berichtte in februari 1987 over de strafzaak.
Wie persoonlijk de brand veroorzaakte, kon destijds niet worden vastgesteld. Wagenaar daarvoor verantwoordelijk stellen zou dus verder gaan dan de beschikbare feiten toelaten.
Maar dat maakt zijn gerapporteerde betrokkenheid bij de actie niet ineens journalistiek oninteressant. Integendeel. Wanneer een onderzoeksprogramma de politieke achtergronden van FVD-leden tot op de millimeter onderzoekt, zou enige nieuwsgierigheid naar het verleden van de eigen deskundige bepaald niet misstaan.
Stel je voor dat een voormalige extreemrechtse activist met een vergelijkbaar verleden bij de NPO zou aanschuiven om het gevaar van linkse radicalisering te bespreken. De kans dat zijn voorgeschiedenis buiten beeld zou blijven, lijkt mij bijzonder klein. Waarschijnlijk waren de archiefbeelden al gemonteerd voordat de man überhaupt een uitnodiging had ontvangen.
Bij Wagenaar lijkt die nieuwsgierigheid minder dringend. Een interessante journalistieke keuze voor een programma dat juist bekendstaat om zijn grondige onderzoek.
Nieuwsfeiten wees eerder op vergelijkbare vragen over de redactionele houding bij Renze Klamer en RTL 4. Daar draait het om de vanzelfsprekendheid waarmee bepaalde politieke opvattingen als redelijk worden behandeld, terwijl afwijkende standpunten voortdurend hun bestaansrecht moeten verdedigen.
Bij FVD wordt de meetlat plotseling van gehard staal
Politieke hypocrisie:- Na de Zembla-uitzending royeerde FVD twee leden. Ook vertrok een Bossche fractievoorzitter. Dat betekent niet dat daarmee iedere vraag over de partij is beantwoord. Het betekent wel dat er daadwerkelijk consequenties volgden.
Opmerkelijk genoeg verdwijnen zulke feiten gemakkelijk naar de achtergrond wanneer het verhaal eenmaal de gewenste politieke richting heeft gekregen. Een partij die ingrijpt, blijft onderwerp van verdenking. Een partij die iemand met een ernstig verleden jarenlang ruimte bood, mag achteraf uitleggen hoe bewonderenswaardig haar geloof in tweede kansen was.
Dezelfde journalistieke reflex zagen we bij de berichtgeving over het Malieveld. In ons artikel over de mediaframing van de demonstratie beschreven we hoe het gedrag van individuele extremisten het beeld van een veel grotere groep kon bepalen. Een Hitlergroet verdient afkeuring. Maar daarmee is niet iedere aanwezige automatisch een neonazi.
Dat onderscheid is kennelijk een stuk eenvoudiger te maken wanneer de demonstranten zich vastlijmen aan een snelweg vanwege het klimaat.
Zelfs binnen D66 bleek politieke integriteit onlangs een bijzonder ongemakkelijk onderwerp. In Boxtel werd een raadslid aangehouden op verdenking van verkiezingsfraude en ambtelijke corruptie. Hij ontkende de verdenkingen niet publiekelijk in de beschikbare berichtgeving; zijn schuld staat niet vast. Inmiddels heeft hij zijn ontslag ingediend. Nieuwsfeiten besteedde eerder aandacht aan de verdenking van verkiezingsfraude bij D66 in Boxtel.
Nieuwsfeiten.
Bij D66 sprak men aanvankelijk vooral van geschrokken reacties. Een begrijpelijke emotie, maar geen bijzonder indrukwekkende bijdrage aan de politieke integriteitsdiscussie. De partij die anderen graag uitlegt hoe onze democratische instellingen beschermd moeten worden, kreeg plotseling zelf een dossier waarover zij liever geen voortijdige conclusies trok.
Politieke hypocrisie:- Zo hoort het juridisch ook. Alleen zou die terughoudendheid aanzienlijk geloofwaardiger klinken wanneer zij niet uitsluitend wordt ontdekt zodra het eigen partijlogo boven de zaak staat.
De Nederlandse politieke en journalistieke elite heeft een merkwaardig talent ontwikkeld om het eigen verleden in zachte kleuren te schilderen. Bij tegenstanders wordt de verf vervangen door een industriële hogedrukreiniger. Iedere oude foto moet opnieuw worden bekeken, iedere ontmoeting krijgt een politieke betekenis en ieder onwelgevallig woord wordt zorgvuldig geconserveerd voor toekomstig gebruik.
Sahla kreeg een tweede kans bij de VVD. Duyvendak bouwde na zijn activistische verleden een parlementaire carrière op. Wagenaar wordt door Zembla als deskundige geraadpleegd, terwijl over zijn eigen verleden opnieuw vragen worden gesteld.
Niemand hoeft deze mensen levenslang uit het openbare leven te verbannen. Maar de zelfgenoegzaamheid waarmee sommige partijen en redacties hun politieke tegenstanders behandelen, krijgt door deze geschiedenis wel een bijzonder wrange bijsmaak.
Misschien kan Zembla eens een documentaire maken over de selectieve verontwaardiging binnen de Nederlandse politiek en journalistiek.
Aan deskundigen met een interessant verleden zal het in ieder geval niet ontbreken.
Volg ons op Twitter: https://x.com/Nieuwsfeitencom
Bluesky: https://bsky.app/profile/nieuwsfeiten.bsky.social
Luister naar opiniestukken via Florida Radio Rotterdam.
