Egyptische mummie van 2.700 jaar oud bevat sporen van aloë

Door Sanne van Rijn

Een Egyptische mummie uit de achtste eeuw voor Christus heeft een nieuw spoor prijsgegeven. In het gemummificeerde hoofd vonden onderzoekers stoffen die kenmerkend zijn voor planten uit het geslacht Aloe. Ook een achttiende-eeuws apothekerspreparaat uit Offenbach bevatte zulke stoffen. In Egypte diende het balsemen om de doden te bewaren. In Europa belandde mummiemateriaal eeuwen later in de medicijnkast.

Wat de Egyptische mummie onthult over balseming met aloë

Het hoofd wordt bewaard in de zoölogische collectie van de Universiteit van Marburg. Koolstofdatering plaatst het in de achtste eeuw voor Christus. Het onderzoeksteam analyseerde 24 objecten, waaronder mummiewindsels, balsemresten en historische geneesmiddelen. Volgens de onderzoekers levert het hoofd het eerste moleculaire bewijs dat aloë in verband brengt met Egyptische balseming. Welke soort uit het geslacht Aloe de moleculen heeft achtergelaten, konden ze niet vaststellen. Universiteit van Marburg.

Eerder onderzoek had al resten van naaldboomhars, bijenwas en dierlijke vetten in balsemmengsels aangetoond. Aloë komt daar nu bij als mogelijk ingrediënt van sommige mengsels. Van de 24 onderzochte objecten leverden er twee duidelijke aanwijzingen op. Eén daarvan was het Europese apothekerspreparaat. Hoe vaak Egyptische balsemers aloë gebruikten, valt uit deze vondst niet af te leiden.

Van balsem naar apothekerspot

Onder de naam Mumia vera aegyptiaca verkochten Europese apothekers eeuwenlang preparaten op basis van mummiemateriaal. Middeleeuwse teksten brachten dat middel al in verband met aloë. Dat woord kon destijds ook naar geurend agarhout verwijzen. De nu gevonden stoffen wijzen op het plantengeslacht Aloe. Daarmee krijgt de oude vermelding meer gewicht. Hoe die kennis in Europa terechtkwam, blijft onbekend.

De vondst bracht de onderzoekers ook terug bij een lastig te vertalen term uit Egyptische teksten, ꜥnḫ-jm.j. Sommige passages beschrijven een stof die mogelijk aloë was, of een afscheiding van de plant. De chemische vondst geeft egyptologen een reden om die passages opnieuw te lezen. De vertaling blijft voorlopig open.

Een mummiehoofd en een poeder met opvallend veel overeenkomsten

In het Duitse Apotheekmuseum in Heidelberg stuitte het team op een tweede raadsel. Een gemummificeerd hoofd en een afzonderlijk geregistreerd poeder hadden opvallend vergelijkbare chemische profielen. De bewaard gebleven collectieregisters leggen geen verband tussen beide objecten. Het is mogelijk dat ze ooit bij elkaar hoorden. De overeenkomst geeft het museum een concreet spoor om de herkomst verder uit te zoeken.

In een apart experiment beschermde een extract van een historisch preparaat laboratoriumcellen enigszins tegen schade door het influenzavirus. De belangrijkste geïsoleerde verbinding uit het extract gaf dat effect niet. Welke stof het effect veroorzaakte, is onbekend. Of het middel ooit iemand met griep heeft geholpen, is met deze proef niet vastgesteld. De studie in PNAS.

Voor egyptologen ligt de volgende stap bij andere mummies waarvan de datering en herkomst goed zijn vastgelegd. Duiken dezelfde stoffen opnieuw op, dan kunnen onderzoekers nagaan waar en wanneer balsemers aloë gebruikten.

Lees ook op Nieuwsfeiten

Advertentie
Elektronica bij bol.com
Advertentie
Elektronica bij bol.com
Beluister meer meningen op Florida radio rotterdam.