Het vuurwerkverbod moest orde brengen. Rust. Veiligheid. Beschaving zelfs. Althans, dat was het verhaal. In steden als Amsterdam gold een volledig verbod, bedoeld om precies datgene te voorkomen wat vervolgens wél gebeurde: grootschalige onrust, zwaar geweld tegen politie en uiteindelijk de brandstichting van de Vondelkerk. Dat is geen tragisch toeval. Dat is bestuurlijk falen in zijn zuiverste vorm.
Vuurwerkverbod zonder gezag: hoe Amsterdam controle verloor
Wie die avond in Amsterdam rondkeek, zag geen “incidenten”. Groepen die zich massaal niets aantrokken van regels, gezag of consequenties. Men zag zwaar, professioneel vuurwerk dat al jaren verboden is. Politie-eenheden die structureel werden bestookt. En men zag een kerk in brand. Niet door een vonkje. Niet door een ongeluk. Maar door doelbewust geweld.
En toch werd vrijwel onmiddellijk gekozen voor bagatellisering.
Het vuurwerkverbod werkte. Volgens het stadhuis.
Burgemeester Femke Halsema verklaarde dat er geen sprake was van een gezagsprobleem. De driehoek had het volgens haar “goed onder controle”. Het ging om een kleine groep die “bij zichzelf te rade moest gaan”. Alsof het hier ging om pubers met sterretjes, niet om georganiseerde vernieling met zwaar explosief materiaal.
Volgens Halsema zouden vonken van siervuurwerk de brand hebben veroorzaakt. Dat is een opmerkelijke uitleg, gezien het feit dat de Vondelkerk geen rieten dak heeft maar dakpannen. Wie ooit een vuurpijl heeft gezien, weet dat spontane zelfontbranding onder die omstandigheden weinig waarschijnlijk is. Vandalisme ligt dan ook aanzienlijk meer voor de hand dan een meteorologisch toevalstreffer.
Dat is geen complotdenken. Dat is gezond verstand.
Bestuur zonder consequenties is geen bestuur
Het fundamentele probleem met het vuurwerkverbod is niet het verbod zelf. Het probleem is dat het verbod wordt gepresenteerd als beleid, terwijl het in werkelijkheid dient als alibi. Als het misgaat, ligt het niet aan handhaving, maar aan “complexe problematiek”. Niet aan keuzes, maar aan context. Niet aan falend gezag, maar aan gevoelens.
Dit patroon is niet nieuw. Bij wangedrag volgt steevast hetzelfde ritueel. Begrip tonen. In gesprek gaan. Thee drinken. Nog een werkgroep. Nog een analyse. Handhaven wordt weggezet als ouderwets, streng of zelfs gevaarlijk. Wegkijken heet inmiddels “de-escaleren”.
Het resultaat is voorspelbaar. Wie geen grenzen stelt, krijgt grensoverschrijding. Wie gezag relativeert, verliest het. En wie geweld bagatelliseert, nodigt herhaling uit.
Dat is geen rechts standpunt. Dat is bestuurskunde.
Selectieve verontwaardiging als politieke reflex
Wat vooral opvalt, is de politieke prioriteitenstelling. Kamerleden komen probleemloos terug van reces om Donald Trump te bekritiseren. Internationale verontwaardiging is nooit ver weg. Maar wanneer het gaat om falend lokaal bestuur, blijft het opvallend stil. Burgemeesters worden ontzien. Zeker wanneer ze ideologisch goed liggen.
Femke Halsema staat daarbij bovenaan de lijst. Kritiek op haar beleid wordt structureel geframed als “rechts”, “polariserend” of “ondermijnend”. Alsof gezag een linkse of rechtse hobby is. Alsof handhaving ideologisch besmet zou zijn.
Dat verklaart ook waarom de term gezagscrisis koste wat kost wordt vermeden. Want als je toegeeft dat er een probleem is, moet je ook erkennen dat het huidige beleid tekortschiet. En dat is politiek onhandig.
Het vuurwerkverbod als symboolpolitiek
Het vuurwerkverbod is bij uitstek symboolpolitiek geworden. Het geeft bestuurders het gevoel dat ze handelen, zonder dat ze daadwerkelijk hoeven in te grijpen. Het probleem wordt verschoven van daders naar objecten. Niet het gedrag is het probleem, maar het vuurwerk. Niet de handhaving faalt, maar de regelgeving is nog niet streng genoeg.
Dat is aantrekkelijk, want een verbod vraagt geen ruggengraat. Handhaving wel.
De realiteit is dat zwaar illegaal vuurwerk al jaren wordt ingevoerd, opgeslagen en gebruikt, ondanks bestaande verboden. Dat gebeurt niet in het geheim, gebeurt openlijk en gebeurt omdat de pakkans laag is en de consequenties beperkt zijn. Daar verandert een extra verbod niets aan.
Zonder structurele handhaving is elk verbod decor.
Kerken in brand, context in rook
De brand in de Vondelkerk staat niet op zichzelf. Volgens cijfers en inventarisaties van organisaties zoals OIDAC Europe en meldingen bij Europol zijn in het afgelopen jaar meer dan duizend kerken in West-Europa aangevallen, vernield of in brand gestoken. Dat varieert van vandalisme tot brandstichting. Het patroon is bekend. De bereidheid om het te benoemen is dat niet.
Ook hier wordt gekozen voor context boven consequentie. Voor verklaren boven veroordelen. Voor sociologie boven strafrecht. Het resultaat is dat symbolen van cultuur en geschiedenis steeds vaker doelwit worden, terwijl bestuurders spreken over “incidenten”.
Incidenten herhalen zich zelden zo consequent.
Media als verlengstuk van het bestuur
De rol van de media verdient aparte aandacht. Het NOS Journaal en lokale omroepen zoals AT5 namen de verklaring van de burgemeester grotendeels over. Kritische doorvragen bleven beperkt. Alternatieve scenario’s werden nauwelijks besproken. De toon was geruststellend, niet onderzoekend.
Dat is problematisch. Niet omdat media kritisch móéten zijn, maar omdat macht zonder tegenspraak ontspoort. Wanneer bestuurders hun eigen falen mogen duiden zonder serieuze journalistieke tegenvraag, verdwijnt controle. Dan resteert communicatie.
Het publiek voelt dat feilloos aan. En verliest vertrouwen.
Zachte heelmeesters, stinkende wonden
“Zachte heelmeesters maken stinkende wonden” is geen reactionair gezegde, maar een bestuurlijke waarheid. Door jarenlange terughoudendheid is een situatie ontstaan waarin gezag selectief wordt toegepast. Wie zich gedraagt, wordt gereguleerd. Wie dat niet doet, wordt begrepen.
Dat is het omgekeerde van rechtvaardigheid.
Het vuurwerkverbod laat dat pijnlijk zien. Het treft burgers die zich aan regels houden. Het laat degenen die zich er structureel aan onttrekken ongemoeid. Daarmee wordt niet veiligheid bevorderd, maar cynisme.
Vuurwerkverbod zonder gezag is leeg beleid
Niemand pleit voor chaos. Niemand ontkent dat zwaar vuurwerk gevaarlijk is. Maar een vuurwerkverbod zonder handhaving, zonder consequenties en zonder eerlijkheid over falen is geen oplossing. Het is een bestuurskundige placebo.
Zolang bestuurders weigeren te erkennen dat er een gezagsprobleem is, zal het probleem blijven bestaan. Zolang geweld wordt geminimaliseerd, zal het escaleren. En zolang kerken kunnen branden terwijl het gezag verklaart dat alles onder controle is, klopt er iets fundamenteel niet.
Niet met het weer.
Niet met vuurwerk.
Maar met het bestuur.
Bronnen:
NOS
AT5
Politie Nederland
OIDAC Europe
Europol
Volg ons op Twitter: https://x.com/Nieuwsfeitencom
Bluesky:(https://bsky.app/profile/nieuwsfeiten.bsky.social).
Luister naar opiniestukken via Florida Radio Rotterdam: https://happy-music-radio.com
