Waarom ik geen burgemeester word

Waarom ik geen burgemeester word:- Het idee dat bekwaamheid en visie de doorslag geven bij het benoemen van een burgemeester klinkt logisch, maar in de Nederlandse praktijk blijkt iets anders te spelen. Burgemeestersbenoemingen verlopen via een systeem dat netwerken, politieke affiniteit en culturele selectie bevoordeelt boven zichtbare daadkracht en onafhankelijk denken. Dit artikel verkent waarom dat systeem bestaat, waarom het afwijkende stemmen buitensluit en wat dat zegt over onze lokale democratie. Het legt uit waarom ik geen burgemeester word — en misschien wel waarom die rol voor velen buiten een kleine elite onbereikbaar lijkt.

De benoemingsprocedure zoals die officieel is vastgelegd

In Nederland is de benoeming van een burgemeester geregeld in artikel 131 van de Grondwet en de Gemeentewet. De gemeenteraad stelt een profiel op voor een kandidaat, waarna een vertrouwenscommissie van raadsleden een voordracht doet aan de minister van Binnenlandse Zaken. Deze minister zendt de voordracht naar de Koning, die uiteindelijk het besluit tot benoeming tekent. Bron: Nederlandse Grondwet

Het systeem heet een kroonbenoeming en werkt al decennia op deze manier. Burgemeesters krijgen een ambtstermijn van zes jaar, waarna herbenoeming mogelijk is als de gemeenteraad daarmee instemt. Bron: PolitiekeAmbtsdragers.nl

Formeel heeft de gemeenteraad inspraak via de profielschets en voordracht. In praktijk bepaalt de combinatie van politieke affiliaties, culturele netwerken en informele relaties echter wie in zicht komt. Dat maakt het benoemingsproces weinig transparant en moeilijk open te breken voor buitenstaanders.

De kritiekAnalyse waarom bepaalde kandidaten buiten spel blijven, hoe netwerken benoemingen bepalen en waarom inhoudelijk debat gemiddeld tekortschiet. op de kroonbenoeming

Sinds jaar en dag is er kritiek op het systeem. Tegenstanders noemen het ondemocratisch dat burgers geen directe stem hebben in wie hun burgemeester wordt. Deze kritiek komt zowel uit maatschappelijke organisaties als politieke commentatoren. Bron: Rexje.com

Daarnaast heeft de Raad van Europa geadviseerd om direct gekozen burgemeesters in te voeren, omdat Nederlandse burgemeesters steeds meer bevoegdheden hebben gekregen en burgers daardoor indirect minder zeggenschap ervaren. Bron: Parlement.com

Organisaties zoals Meer Democratie pleiten al jaren voor directe verkiezing van burgemeesters, wat in veel andere westerse landen de standaard is. Bron: MeerDemocratie.nl

Sommige experimenten met raadplegende referenda hebben getoond dat burgers geïnteresseerd zijn in directe inspraak, maar die initiatieven zijn sporadisch en weinig grootschalig geweest. Bron: BinnenlandsBestuur.nl

Wat het systeem effectief maakt

Het huidige model versterkt stabiliteit en bestuurlijke continuiteit — dat is het argument van voorstanders. Burgemeesters worden gekozen via een (formeel) apolitieke procedure waarin de gemeenteraad en lokale elites samen bepalen wie geschikt is. Maar dit systeem werkt in de praktijk ook als filter.

Degenen die door dat filter komen hebben in veel gevallen een netwerk, een achtergrond en een culturele affiniteit die voldoet aan impliciete normen binnen de politieke klasse. Dat betekent niet per se dat ze beter zijn. Het betekent dat ze passen. Als je afwijkende mening hebt, een buitenstaander bent of simpelweg niet deel uitmaakt van de juiste context, dan is de kans klein dat je überhaupt in de selectieprocedure komt.

Dat is de kern van de observatie: het systeem sluit niet alleen mensen uit die geen netwerk hebben, maar ook stemmen die kritisch zijn op gevestigde voorkeuren. Je kunt goed zijn, maar als je niet past, word je buiten spel gezet.

Het publieke debat en de rol van opiniemakers

Naast de benoemingscultuur speelt het publieke debat een rol in wie serieus wordt genomen als potentiële bestuurder. Opinie‑makers hebben aanzienlijke invloed op welke thema’s, ideeën en personen centraal staan. Soms fungeert die rol als een aanvulling op het debat, maar vaak ook als vervanging ervan.

Zo gaf opiniemaker Sander Schimmelpenninck tijdens verkiezingscampagnes stemadvies waarin hij bepaalde partijen aanraadde en andere afraadde. Deze aanbevelingen zijn gepubliceerd door Socialnieuws.nl, maar tonen vooral aan hoe publieke figuren partijvoorkeuren uitdragen in plaats van inhoudelijk debat te faciliteren.

Dat valt onder vrije meningsuiting, maar het illustreert hoe mediaplatforms en opiniefiguren de discussie kunnen polariseren in plaats van verdiepen.

Waarom inhoud boven stijl telt

Wanneer debat verandert in moraliserende frames, polarisatie en reducties tot stereotypen, wekt dit het gevoel dat reputaties belangrijker zijn dan daadwerkelijke inhoud. Dat geldt niet alleen voor media, maar ook voor de manier waarop benoemingen plaatsvinden. Kandidaten die zich richten op debatniveau en systemische kritiek leveren, worden minder snel door die netwerken geselecteerd.

Dat brengt ons bij het centrale punt van dit stuk: Waarom ik geen burgemeester word.

Ik beschik niet over een netwerk dat deuren opent bij vertrouwenscommissies. Ik heb geen vaste borrels of vanzelfsprekende aanbevelingen in de politieke krochten. Dat is geen gebrek aan ambitie, maar een gebrek aan aansluiting bij een selectief cultureel apparaat dat toegang bepaalt.

Dat apparaat — de informele selectie, de waardering van culturele affiniteit, de neiging om zekerheid te belonen boven afwijking — verdeelt kansen. Mensen die kritisch zijn, afwijkende analyses hebben of zich niet comfortabel voelen binnen dat systeem, worden niet naar voren geschoven.

Dat is geen persoonlijke tragedie. Het is een systeemeffect. En het is precies wat het benoemingssysteem structureel uitsluit: afwijkende stemmen, onafhankelijke denkers en mensen die niet partijdig aansluiten bij de hegemonische voorkeuren.

Hoe het anders zou kunnen

Als we de toegang tot burgemeesterschap willen openbreken, zijn er verschillende opties:

Directe verkiezing van burgemeesters, zoals veel democraten wensen — dit geeft inwoners directe zeggenschap over wie hun burgemeester wordt. Bron: MeerDemocratie.nl
Transparante selectiecriteria — openbaar maken van sollicitanten en beoordelingscriteria kan bevooroordeelde selectie verminderen.
Publieke verantwoording over benoemingskeuzes — meer debat over kwaliteiten, visie en relevante bestuursvaardigheden in plaats van interne netwerken.

Dergelijke stappen zouden het vertrouwen in lokale democratie kunnen versterken en ervoor zorgen dat burgemeesters worden gekozen om wat ze kunnen, niet om wie ze kennen.

Slotgedachte

Het antwoord op de vraag Waarom ik geen burgemeester word is geen persoonlijke klaagzang. Het is een reflectie op een systeem dat benoemingen vormgeeft door netwerken, affiniteit en culturele filters in plaats van transparante, democratische criteria. Het is geen toeval dat afwijkende stemmen buiten spel vallen; het systeem is er simpelweg niet op ingericht om ze serieus mee te wegen.

Dat is geen kritiek op individuen, maar op structuren. Zolang die structuren intact blijven, blijft de toegang tot ambten beperkt voor iedereen die buiten de heersende netwerken staat. Dat is de kern van het probleem — en de kern van mijn observatie.