Unieke ontdekking: ‘losgeslagen’ planeet zonder ster gevonden via zwaartekrachtlens
Astronomen hebben een zeldzame vrij zwevende planeet ontdekt die zonder moederster door de Melkweg dwaalt. De ontdekking werd mogelijk dankzij een uitzonderlijke waarneming van een zogenoemd microlensing-effect, vastgelegd door zowel ruimtetelescopen als telescopen op aarde. Het internationale onderzoeksteam spreekt van een belangrijke doorbraak in het begrip van zogenoemde rogue planets, planeten die uit hun oorspronkelijke planetenstelsel zijn geslingerd.
De ontdekking werd gedaan toen de zwaartekracht van de planeet tijdelijk het licht van een verre ster vervormde. Dit verschijnsel, bekend als gravitatie-microlensing, maakte het mogelijk om voor het eerst zowel de massa als de afstand van een vrij zwevende planeet rechtstreeks te meten. Het onderzoek werd geleid door wetenschappers van Peking University en de National Astronomical Observatories van de Chinese Academy of Sciences.
Volgens de onderzoekers biedt deze waarneming nieuwe inzichten in de processen die planeten uit hun baan rond een ster kunnen werpen. Zulke processen worden al langer voorspeld door modellen van planeetvorming, maar direct bewijs bleef tot nu toe schaars.
Miljarden zwervende planeten in de Melkweg
Tot op heden zijn slechts enkele vrij zwevende planeten daadwerkelijk waargenomen, terwijl veel astronomen vermoeden dat er mogelijk biljoenen van deze kosmische zwerfobjecten door onze melkweg bewegen. In tegenstelling tot de planeten in ons zonnestelsel, die netjes rond de zon draaien, missen rogue planets een ster om hen te verlichten. Daardoor zijn ze vrijwel onzichtbaar en extreem lastig te detecteren.
“Veel over deze populatie van solitaire werelden blijft speculatief,” verklaarden de onderzoekers in een officiële toelichting. “Deze ontdekking biedt een zeldzame kans om een dergelijke planeet nauwkeurig te karakteriseren.”
De nieuw ontdekte planeet bevindt zich volgens de analyse op ongeveer 3.000 parsec van het centrum van de Melkweg. Door verschillen in timing tussen waarnemingen van verschillende telescopen te vergelijken, konden de onderzoekers de positie van het object met verrassende precisie bepalen. Daarbij werd onder meer gebruikgemaakt van de Gaia-ruimtetelescoop en meerdere aardse observatoria.
Massa vergelijkbaar met Saturnus
Uit de gegevens blijkt dat de planeet ongeveer 22 procent van de massa van Jupiter heeft. Daarmee is hij vergelijkbaar met Saturnus, de op één na grootste planeet in ons zonnestelsel. Volgens de onderzoekers wijst dit erop dat de planeet oorspronkelijk deel uitmaakte van een groter planetenstelsel en niet zelfstandig is ontstaan, zoals kleine sterren of bruine dwergen.
Dat ondersteunt het idee dat sterke zwaartekrachtinteracties, bijvoorbeeld met andere planeten of een instabiele begeleidende ster, een planeet uit zijn baan kunnen slingeren en de interstellaire ruimte in kunnen sturen.
Toekomstige telescopen moeten meer antwoorden geven
De onderzoekers verwachten dat deze ontdekking helpt bij het verfijnen van schattingen over het totale aantal vrij zwevende planeten in de Melkweg. Daarnaast kan de methode in de toekomst vaker worden toegepast. Vooral de Nancy Grace Roman Telescope van NASA, die naar verwachting in 2027 wordt gelanceerd, wordt gezien als een cruciaal instrument om meer van deze verborgen objecten op te sporen.
Met de komst van deze nieuwe generatie telescopen hopen astronomen eindelijk antwoord te krijgen op een fundamentele vraag: hoe vaak worden planeten uit hun geboorteomgeving verdreven en hoeveel van deze eenzame werelden zwerven er werkelijk door onze kosmische achtertuin?
