Wie was Erich von Däniken?
Controversiële auteur achter oude buitenaardse ideeën sterft op 90-jarige leeftijd
Erich von Däniken en het idee dat de mens niet alleen was
Erich von Däniken is overleden. De Zwitserse schrijver werd 90 jaar en laat een nalatenschap achter die ergens zweeft tussen fascinatie, controverse en een ontembare drang om alles in twijfel te trekken. Voor miljoenen lezers was Erich von Däniken de man die de deur naar het universum op een kier zette. Voor wetenschappers was hij de man die er zonder vergunning een UFO doorheen parkeerde.
Met zijn boek Waren de goden kosmonauten zette Erich von Däniken in de jaren zestig de wereld op zijn kop. Hij stelde dat oude beschavingen zoals de Egyptenaren, de Maya’s en de Inca’s mogelijk contact hadden gehad met buitenaardse bezoekers. Wat wij zagen als goden, zouden volgens hem eigenlijk astronauten zijn geweest. Een idee dat even spectaculair als onbewezen was.
Erich von Däniken en een wereld zonder internet
Wat veel mensen nu vergeten is hoe anders die tijd was. Er was geen internet. Geen Wikipedia. Geen eindeloze factchecks. Alleen boeken, foto’s en je eigen verbeelding. Toen ik in die tijd Waren de goden kosmonauten van Erich von Däniken las, ging er een wereld voor mij open. Niet omdat ik ineens zeker wist dat aliens de piramides hadden gebouwd, maar omdat ik ontdekte dat geschiedenis niet zo vast stond als het onderwijs deed geloven.
Erich von Däniken gaf me iets wat tegenwoordig schaars is: echte twijfel. Geen clickbait, geen algoritme dat alvast voor je denkt. Gewoon een boek dat suggereerde dat de werkelijkheid misschien groter en vreemder is dan we gewend zijn.
Erich von Däniken versus de wetenschap
De academische wereld had weinig geduld met Erich von Däniken. Archeologen en historici wezen zijn conclusies massaal af. Zijn interpretaties waren vaak gebaseerd op losse verbanden, visuele overeenkomsten en speculatie. Bewijs in de wetenschappelijke zin ontbrak.
Maar daar zat ook zijn aantrekkingskracht. Erich von Däniken schreef niet voor vakbladen, hij schreef voor mensen die wilden dromen. Hij maakte van tempels, reliëfs en mythen geen stoffige museumstukken, maar puzzelstukken van een kosmisch mysterie. Hij gaf het publiek het gevoel dat er misschien meer achter de wereld zit dan wat officieel wordt erkend.
Erich von Däniken als cultureel fenomeen
Door Erich von Däniken ontstond een hele industrie. Boeken, documentaires, lezingen en zelfs themaparken. Het idee van oude astronauten werd onderdeel van de populaire cultuur. Zonder Erich von Däniken waren veel hedendaagse mysterieseries en pseudowetenschappelijke tv-formats simpelweg nooit ontstaan.
Zijn leven kende ook een schaduwkant. Hij kreeg te maken met beschuldigingen van fraude en financiële problemen. Toch bleef hij schrijven, spreken en zoeken. Alsof hij zelf ook gevangen zat in het verhaal dat hij had gecreëerd.
Erich von Däniken en zijn blijvende invloed
Met het overlijden van Erich von Däniken verdwijnt een van de laatste grote mythesmeden van de twintigste eeuw. In een tijd waarin alles wordt herleid tot data en algoritmen, voelt dat bijna nostalgisch. Hij kwam uit een tijd waarin een boek genoeg was om je hele wereldbeeld te laten kantelen.
Je hoeft zijn theorieën niet te geloven om zijn invloed te erkennen. Erich von Däniken gaf generaties lezers het idee dat vragen stellen gevaarlijk, maar noodzakelijk is. Dat geschiedenis geen eindpunt is, maar een verhaal in beweging.
Erich von Däniken is overleden, theorieën en hoe zijn boek een hele generatie liet twijfelen aan de geschiedenis.
In zijn bekendste boek stelt de auteur dat beschavingen zoals die van de Maya’s en de oude Egyptenaren niet op eigen kracht tot hun indrukwekkende kennis en architectuur kwamen. Volgens hem zouden buitenaardse bezoekers deze culturen hebben geholpen met technologie en inzichten die ver boven het toenmalige niveau uitstegen. Dat zou verklaren hoe monumenten als de piramides konden ontstaan, bouwwerken die volgens Von Däniken hun tijd ver vooruit waren.
Na Chariots of the Gods? publiceerde hij meer dan vierentwintig boeken waarin hij vergelijkbare ideeën verder uitwerkte. Daarmee bouwde Von Däniken een geheel eigen genre op, waarin hij archeologie, mythologie en speculatie met elkaar verweefde. Zijn werk botste herhaaldelijk met gevestigde wetenschappelijke inzichten, maar vond een groot publiek dat gevoelig was voor zijn alternatieve verklaringen.
Volgens cijfers van de Zwitserse publieke omroep SRF zijn wereldwijd ongeveer zeventig miljoen exemplaren van zijn boeken verkocht, verspreid over meer dan dertig talen. Daarmee behoort Von Däniken tot de meest gelezen Zwitserse auteurs ooit.
Wie was Erich von Däniken?
Erich von Däniken werd in 1935 geboren in Schaffhausen, een stad in het noorden van Zwitserland. Hij groeide op als zoon van een textielfabrikant en kreeg een streng religieuze opvoeding. Zowel thuis als op de katholieke kostschool waar hij les kreeg, werd religieuze discipline zwaar benadrukt. Juist die omgeving wakkerde bij hem een kritische houding aan tegenover traditionele religieuze verklaringen over het ontstaan van het leven.
Na het afronden van zijn schoolopleiding in 1954 werkte hij onder meer als ober en barman. In 1964 kreeg hij een aanstelling als hotelmanager in de chique badplaats Davos. In die periode begon hij te werken aan zijn eerste boek. Het succes van die publicatie kwam snel, maar ging gepaard met juridische problemen. Hij werd beschuldigd van belastingontduiking en financiële onregelmatigheden en bracht daarvoor tijd in de gevangenis door.
Dankzij de enorme verkoopcijfers van zijn boek verliet hij de gevangenis uiteindelijk als internationaal bestsellerauteur. Ondanks zijn populariteit slaagde hij er nooit in om overtuigend bewijs te leveren dat zijn theorieën wetenschappelijk kon onderbouwen. Daarmee bleef de bekende uitspraak van astronoom Carl Sagan overeind: buitengewone claims vereisen buitengewoon bewijs.
De New York Times schreef in 1974 dat Von Däniken zijn redeneringen baseerde op twijfel aan de capaciteiten van oude beschavingen. Hij wees op de astronomische kennis van de Maya’s en trok die in twijfel, net zoals hij betoogde dat de Egyptenaren onmogelijk zelf de piramides hadden kunnen bouwen of dat de bewoners van Paaseiland de reusachtige beelden niet zonder externe hulp konden oprichten. Volgens de krant gebruikte hij vooral een ontkennende redenering: omdat hij geloofde dat oude volkeren bepaalde prestaties niet konden leveren, concludeerde hij dat externe, kosmische hulp noodzakelijk moest zijn geweest.
Die kritiek bracht Von Däniken niet aan het wankelen. Hij bleef benadrukken dat openheid en rationeel denken essentieel zijn. In zijn eigen woorden stelde hij dat ideeën die ooit als ondenkbaar werden beschouwd, later vaak gemeengoed zijn geworden.
Op zijn website verklaarde hij geen aanhanger te zijn van esoterie. Hij beschreef zijn werk als een poging om wat hij zag als religieuze en wetenschappelijke starheid bloot te leggen. Volgens hem spraken talloze oude teksten over goden die beloofden terug te keren. Dat moment zou volgens Von Däniken een schok veroorzaken voor zowel religie als wetenschap. Het vooruitzicht van die confrontatie, zo stelde hij, was zijn belangrijkste drijfveer.
Zijn antwoorden waren vaak fout. Zijn vragen waren dat zelden.
En misschien is dat uiteindelijk zijn echte erfenis.
Meer ufo .
