Syrië wil geen terugkeer.:- Er zijn van die momenten waarop migratiebeleid zichzelf ontmaskert. Dit is er zo één.
Het debat over Syrië en deportaties is in één klap ontmaskerd door een ironische wending waar zelfs cynici even stil van worden. Volgens Die Welt heeft Damascus Duitsland formeel gevraagd om geen massale terugkeer van Syrische staatsburgers af te dwingen. De reden is even simpel als ongemakkelijk: een grote instroom van terugkerende Syriërs zou het land onveiliger maken en de toch al fragiele humanitaire situatie verergeren. Dat is geen oppositiegeluid, geen NGO, geen activistisch pamflet. Het is een officiële boodschap vanuit de Syrische staat zelf.
Syrië wil geen terugkeer eigen volk. Syrië vraagt Duitsland om eigen bevolking niet terug te sturen omdat dit Syrië onveiliger zou maken.
Die boodschap snijdt dwars door het Europese migratieverhaal heen. Jarenlang klonk het dat Syriërs bescherming nodig hadden omdat hun land instabiel was. Vervolgens groeide in Europa de politieke druk om die bescherming af te bouwen. De oorlog verschoof, machtsverhoudingen veranderden, Assad viel, en ineens werd het juridisch aantrekkelijk om te spreken over “vervallen beschermingsgronden”. Dat klinkt netjes. Juridisch zuiver zelfs. Maar dan zegt dezelfde staat waarnaar men wil terugsturen dat massale terugkeer destabiliserend werkt. Dan ontstaat een probleem dat niet met slogans kan worden opgelost.
Mohammed Yaqub al-Omar, directeur van de consulaire afdeling van het Syrische ministerie van Buitenlandse Zaken, waarschuwde dat in Noord-Syrië alleen al ongeveer 1,5 miljoen mensen in tentenkampen leven. Huizen liggen in puin, infrastructuur functioneert nauwelijks, basisvoorzieningen ontbreken. Elektriciteit is schaars, wederopbouw komt traag op gang. Als duizenden mensen extra terugkeren, vergroot dat volgens hem de druk op een systeem dat nu al piept en kraakt. Dat is geen morele redenering, maar een capaciteitskwestie. Een land zonder scholen, ziekenhuizen en riolering wordt niet stabieler door een plotselinge bevolkingsgroei.
Syrië wil geen terugkeer.:- In Duitsland lopen de politieke lijnen intussen scherp uiteen. De Christlich Demokratische Union Deutschlands en haar Beierse zusterpartij Christlich-Soziale Union in Bayern stellen dat verblijfsrechten niet afhangen van de wensen van herkomstlanden. Alexander Throm verwoordde het helder: bescherming wordt bepaald door het bestaan van een recht op asiel, niet door diplomatieke verzoeken uit Damascus. Volgens deze redenering is de val van Assad een breukpunt dat het juridische fundament van bescherming ondermijnt. Vanuit strikt asielrechtelijk perspectief is dat een verdedigbare positie.
Toch wringt het wanneer juridische redenering en geopolitieke realiteit uiteenlopen. Een land kan formeel niet langer in burgeroorlog verkeren en toch feitelijk instabiel blijven. Veiligheid is geen schakelaar die je omzet van rood naar groen. Het is een schaal met grijstinten. Wie doet alsof dat niet zo is, maakt van veiligheid een politiek instrument in plaats van een feitelijke beoordeling.
Binnen de Sozialdemokratische Partei Deutschlands klinkt een terughoudender geluid. SPD-politicus Serdar Yüksel wijst op het ontbreken van elementaire structuren in grote delen van Syrië. Geen stromend water, geen werkende ziekenhuizen, nauwelijks onderwijsvoorzieningen. Terugkeer zonder basale infrastructuur is geen oplossing, maar verplaatsing van problemen. Dat standpunt is minder mediageniek, maar moeilijk weg te zetten als naïef.
Aan de andere flank staat Alice Weidel, mede-leider van de Alternative für Deutschland. Zij pleit voor een onmiddellijk deportatieoffensief en stelt dat veiligheid van Duitse burgers voorrang moet krijgen. Het is een boodschap die aanslaat in een klimaat waarin migratie wordt gekoppeld aan druk op woningmarkt, sociale voorzieningen en openbare orde. Politiek is het een krachtige slogan. Bestuurlijk roept het vragen op. Deporteren vergt immers medewerking van het land van herkomst en een minimale garantie dat mensen niet direct in chaos terechtkomen. Als Damascus zelf aangeeft dat massale terugkeer destabiliserend werkt, ontstaat een diplomatiek spanningsveld dat niet met een tweet wordt opgelost.
Syrië wil geen terugkeer.:- Wat dit debat blootlegt is een fundamentele inconsistentie. Enerzijds klinkt dat Syrië veilig genoeg is om bescherming te beëindigen. Anderzijds wordt erkend dat de infrastructuur zwaar beschadigd is en dat miljoenen mensen nog in kampen verblijven. Beide kunnen niet tegelijk volledig waar zijn. Of de situatie is stabiel genoeg voor grootschalige terugkeer, of zij is dat niet. Wanneer veiligheid afhankelijk wordt van politieke behoefte, verliest het begrip zijn geloofwaardigheid.
De lage animo voor vrijwillige terugkeerprogramma’s onderstreept de ambiguïteit. Verschillende Duitse deelstaten boden financiële prikkels voor vrijwillige terugkeer. De deelname bleef beperkt. Dat kan verschillende redenen hebben: economische perspectieven in Duitsland, gebrek aan vertrouwen in stabiliteit in Syrië, sociale worteling in Europa. Wat de precieze motivatie ook is, het beeld van massale terugkeerbereidheid wordt er niet door bevestigd.
Het ongemak in dit debat zit niet in morele verontwaardiging, maar in bestuurlijke spanning. Europese regeringen willen enerzijds aantonen dat asiel geen permanent verblijfsrecht is wanneer omstandigheden veranderen. Anderzijds moeten zij erkennen dat geopolitieke realiteit zich niet laat reduceren tot juridische formuleringen. Wanneer een land structureel moeite heeft om basisvoorzieningen te leveren, is terugkeer geen puur administratieve handeling maar een ingreep met sociale gevolgen.
Daarmee komt een ongemakkelijke vraag boven tafel. Wanneer is een land veilig genoeg? Is dat het moment waarop grootschalig geweld afneemt? Het moment waarop een regime valt? Of het moment waarop mensen daadwerkelijk toegang hebben tot water, onderwijs en gezondheidszorg? Veiligheid als abstract juridisch criterium verschilt fundamenteel van veiligheid als dagelijkse leefbaarheid.
Het debat over Syrië wordt vaak gereduceerd tot simpele tegenstellingen: streng versus soft, grenzen dicht versus open armen. In werkelijkheid gaat het om de spanning tussen draagvlak in Europese samenlevingen en stabiliteit in herkomstlanden. Wie alleen focust op binnenlandse electorale winst negeert geopolitieke consequenties. Wie uitsluitend hamert op humanitaire argumenten negeert maatschappelijke druk binnen Europa. Beide uitersten produceren halve waarheden.
De Syrische waarschuwing maakt het ongemakkelijker. Als massale terugkeer het land destabiliseert, dan is de wederopbouw kwetsbaarder dan men in sommige politieke kringen wil erkennen. Als bescherming juridisch vervallen is, moet overtuigend worden aangetoond dat terugkeer daadwerkelijk veilig en uitvoerbaar is. Tussen die twee posities gaapt een kloof die met retoriek niet wordt gedicht.
Syrië wil geen terugkeer.:- Het migratiedebat heeft behoefte aan helderheid in plaats van theater. Transparante veiligheidsanalyses per regio, eerlijke communicatie over draagkracht, en concrete afspraken over gefaseerde terugkeer zouden meer bijdragen dan verkiezingsretoriek. Zolang veiligheid wordt gebruikt als politiek wisselgeld, blijft het vertrouwen in beleid broos.
De ironie is dat alle partijen zeggen veiligheid voorop te stellen. Voor de CDU betekent dat juridische handhaving, voorkomen van humanitaire instorting, de AfD betekent het nationale prioriteit zonder compromis en voor Damascus betekent het vermijden van interne destabilisatie. Hetzelfde woord, vier verschillende invullingen.
Zolang die definities niet op elkaar aansluiten, blijft het debat schuren. Niet omdat kritiek op migratie verboden is, maar omdat de werkelijkheid weerbarstiger is dan de slogans waarmee zij wordt verkocht. Veiligheid is geen marketingterm. Het is een feitelijke toestand die onderbouwd moet worden.
De vraag blijft dus niet of men kritisch mag zijn op migratie. Die ruimte bestaat. De echte vraag is of beleid bestand is tegen de realiteit die zelfs Syrië zelf schetst. Als een staat aangeeft dat grootschalige terugkeer destabiliserend werkt, dan verdient dat meer dan een verkiezingsquote. Het vereist een serieuze, onderbouwde beoordeling van wat “veilig” daadwerkelijk betekent.
Dat is geen zachte conclusie. Dat is bestuurlijke logica.
Lees ook: Buschauffeur de tering geslagen.
